اسماعیلیه ایران و فاطمیان مصر
در اواسط سده ی سوم مقارن ظهور قرمطیان عبدالله بن میمون القداح در خوزستان مردم را به مذهب اسماعیلیه دعوت کردو اسماعیلیه گروهی از شیعیان فاطمیان بودند که بر این باور بودند که امامت از امام جعفر صادق (ع) به پسرش اسماعیل و بعد از او به پسرش محمد رسید. بعد از مرگ عبدالله ،فرزندش عبید الله بعنوان امام اسماعیلی کار پدر را دنبال کرد و افرادی را نشر دعوت یمن ،افریقای شمالی ،عربستان فرستاد. فعالیت اسماعیلیان بالا گرفت و سبب شد که خلیفه عباسی المکتفی با آنان به مقابله بر خیزد و دستور دستگیری امام اسماعیلیان را صادر کرد و پس از یک دوره تعقیت و گریز سرانجام عبیدالله در مصر دستگیر و زندانی شد.
اما با تلاش ابو عبدالله شیعی یکی از ماموران اسماعیلی امام عبید الله و پسرش از زندان آزاد شدند.ابو عبیدالله بعد از آزادی به رقاده رفت و در آنجا به نام مهدی به خلافت نشست و سلسله فاطمیان مصر آغاز گردید. آنان را فاطمییان و عبیدیان نیز نامیده اند. فاطمی زیرا نسب خود را به فاطمه (س) می رساندند و عبیدیان برای آنکه نخستین خلیفه ی آنان عبید الله نام داشت.
عبیدالله در اولین فرصت ابو عبدالله و برادرش را کشت و خیال خود را از جانب او راحت کرد ، وی تا سال 322 حکومت کرد و در این مدت فاطمیان توانستند بر بخشهایی از افریقای شمالی مسلط شدند و در غرب آفریقا نیز بقایای دولت ادریسیان را بر انداختند. بعد از عبیدالله به ترتیب ابو القاسم با لقب القائم بامرالله ، ابو طاهر اسماعیل با لقب المنصور، ابو تمیم ملقب به المعز لدین لله
،نزار ملقب به العزیز،منصور ملقب به الحاکم بامرلله، الظاهر ،مستنصر بر مسند خلافت نشستند.
در دوره خلافت طولانی مستنصر تبلیغات اسماعیلی در کشورهای اسلامی توسعه آنها یافت و حسن صباح به عنوان داعی او د ر ایران و ناصر خسرو قبادیانی نیز به عنوان حجت در خراسان و ماورا ءالنهر شروع به دعوت کردند.
مستنصر در سال 487 مرد و فرزندش احمد ملقب به المستعلی بالله خلیفه شد و در این زمان اسماعیلیه ایران از دستگاه فاطمی مصر جدا شدند زیرا آنها خلافت را حق فرزند دیگر مستنصر ،نزار می دانستند.نزار پس از مستنصر به دستور مستعلی زندانی شد ودر همان زندان مرد.فعالیت نزاریها سالهای پر آشوبی را برای خلفای بعدی فراهم ساخت.