«تدوین کتاب درسی تاریخ استان»

 «ما ایرانیان ، تاریخی طولانی ، مشتمل بر رخدادهای بسیار بزرگ داریم، آن چنانکه خاطره تاریخی ما را می توان گنجی مشحون از تجارت و دستاوردهای گران بها و بی نظیر دانست.ایرانیان به عنوان ملتی با فرهنگ و فرهیخته همواره این سنت را پسندیده دانسته اند، که متذکر به تاریخ باشند و در جهت گرامی داشت یاد و خاطره گذشتگان و آنچه که بر آنان گذشته است، بکوشند.»(دکتر خیراندیش، کتاب ماه تاریخ و جغرافی، شماره 4و5،اسفند76)

اما سهم کتب درسی تاریخ از این فرهنگ و تمدن دیرینه ناچیز است. متاسفانه کتب درسی تاریخ بیشتر نمودار کارها و اعمال و رفتار حکام و بزرگان است.مولفین فعلی ما همانند وقایع نویسان گذشته در نوشتن کتاب های تاریخ تنها به بزرگان و سیاستمداران و آنچه به نوعی با زندگی آنان مرتبط بوده است پرداخته اند. در نگارش این کتب، دو جنبه بسیار مهم مورد غفلت قرار گرفته است:

1- فرهنگ و تمدن هر دوره اعم از هنر، معماری، آداب و رسوم ، دین ، باورها و...

2- اهمیت شهر ها یا بعد مکانی رویدادها

 دانش آموز ما باید بداند که تاریخ تنها شطی سراسر از جنگ و خونریزی بر سر دستیابی به قدرت نیست و در حواشی این رودخانه ی پرآشوب و متلاطم، بوده اند کسانی که در فرصت هایی از آرامش شعر سروده اند، داستان سرایی کرده اند و یا اثری هنری آفریده اند.

هر ایالت و شهری به فراخور اوضاع سیاسی، اجتماعی و.... خود کم و بیش دارای این  آثار فرهنگی، هنری و تاریخی می باشد که یادمان آن دوران است.شهر و مردم بسیاری از این شهرها در خلق حوادث و رویدادهای سرنوشت ساز سرزمین خویش نقشی فعال داشته اند و یا با هنر و خلاقیت و ابتکار خویش نقشی بدیع از خود به یادگار گذاشته اند و بر ماست که آنان را شناخته و فراموش نکنیم.یکی از راههای شناخت آثار و حفظ آنان گنجاندن شان در لابلای کتب درسی تاریخ است.

در حقیقت همانگونه که در  درس جغرافیا، جغرافیای استانی هر منطقه مورد بررسی قرار می گیرد، در تاریخ نیز می توان این کار را انجام داد و با کم کردن بخشی از مطالب تکراری که در سالهای گذشته فراگیران آن را آموخته اند، بخشی را به نام "تاریخ استان" یا" جغرافیای تاریخی استان" قرار دهیم که در آن بخش به بررسی حوادث تاریخی، فرهنگی، آثار و ابنیه و تواریخ محلی مراکز شهرها به دور از قومیت گرایی بپردازیم  و اگر شهری در یک استان در برخی رویدادها نقشی مؤثرتر و برجسته تر داشته است به آن شهرها نیز پرداخته شود.

با توجه به پیشینه ی چند هزار ساله و تقریبا مستمر شهرنشینی در ایران شهرهاي ايران این پتانسیل را دارند که تاریخ محلی در کنار کتاب تاریخ خود داشته باشن.بسیاری از شهرها محل استقرار دستگاههای حکومت و سکونت کارگزاران اداری و نظامی و هم مرکز تولید و تجارت و محل سکونت پیشه وران و تجار و متولیان مذهبی و... بوده اند.(اشرف، احمد،ویژگی های شهرنشینی در ایران دوره اسلامی، نامه ی علوم اجتماعی، سال1،ش4، تیرماه 1353) و شمار زیادی از آنها دارای تاریخ های محلی هستند. بطور مثال ،در شرق ایران تاریخ سیستان و تاریخ فضایل سیستان هلال یوسف اوقی از مآخذ تاریخ محلی این سرزمین هستند.

در باب تاریخ کرمان ،کتبی همچون عقداللعلی للموقف الاعلی از احمد بن حامد کرمان ملقب به افضل كرمان ، تاریخ کرمان احمد علی خان وزیری، درباره اصفهان اخبار اصفهان تالیف حافظ ابی نعیم. راجع به تاریخ یزد: تاریخ یزد جعفری، در باب بلاد خراسان و ماوراء النهر نیز تاریخ های مستقل بسیار تالیف شده است ، همچون تاریخ خراسان تالیف ابوعلی حسین بن احمد سلامی، تاریخ نیشابور تالیف ابن البیّع ابو عبدالله محمد بن عبدالله نیشابوری، در باب تاریخ بلاد مجاور دریای خزر تاریخ طبرستان و رویان و مازندران سید ظهیرالدین مرعشی ، (زرین کوب ، عبدالحسین ، تاریخ ایران بعد از اسلام ، تهران ، امیرکبیر ، 1343،ص52 تا62)و در قلمرو ایلات و عشایر تاریخ بختیاری و در باب بندر عباس اعلام الناس فی تاریخ بندرعباس تالیف سدیدالسلطنةو...( آژند، یعقوب، سیری در تاریخ نگاری ایران،کتاب ماه، 1380) اینها تنها نمونه هایی از تواریخ محلی چهار گوشه ی ایرانند.

با توجه به این موارد،هر استان دارای شاخصه هایی همچون قدمت تاریخی، شخصیت های علمی، فرهنگی، آثار و ابنيه ، تواریخ محلی و... مي باشد که با افزودن شان به کتب درسی به منظور آشنایی دانش آموزان با آنها،این امکان برای شان فراهم می شود که در کنار تاریخ مشترک کشور خود ، ضمن آشنایی همه جانبه و صحیح و دقیق زادگاه خویش و دریافت درست از موقعیت مکانی بسیاری حوادث، درک تاریخی کامل از رویدادها پیدا کنند. زیرا "اطلاع از جغرافیای تاریخی و نزدیک شدن به فضای کلی بسیاری از حوادث سبب می شود تبیین و تشریح ما از علل و عوامل رویدادهای تاریخی از استحکام برخوردار شود."(محجوب الزویری، جغرافیای تاریخی ایران، تهران، وزارت امور خارجه، 1380، ص4)